Handleiding voor het gebruik van de lucht-lucht-warmtepomprekenaar

Inleiding

1.1 Wat is een lucht-lucht-warmtepomp?

Een lucht-lucht-warmtepomp (ook wel split-airco of airco-warmtepomp genoemd) is een zeer efficiënt verwarmings- en koelsysteem dat warmte uit de buitenlucht haalt en direct aan de binnenlucht afgeeft. In tegenstelling tot lucht-water-warmtepompen werkt het systeem zonder watercircuit en kan het daardoor snel en relatief eenvoudig worden geïnstalleerd.

Opbouw van een split-systeem:

• Buitendeel: Bevat compressor en warmtewisselaar, onttrekt warmte aan de buitenlucht
• Binnendeel/-delen: Geven warmte af aan de ruimte (of onttrekken warmte bij koelbedrijf)
• Koelleiding: Verbindt buiten- en binnendeel/delen

1.2 Single-split vs. multi-split

Voordelen single-split:

• Eenvoudige installatie
• Lagere aanschafkosten
• Onafhankelijke werking per toestel

Voordelen multi-split:

• Eén buitendeel voor meerdere ruimtes
• Minder ruimte buiten nodig
• Centrale bediening mogelijk

1.3 Afbakening t.o.v. lucht-water-warmtepompen

1.4 Typische toepassingsgevallen

1. Aanvulling op bestaande verwarming (bivalent bedrijf)

• Lucht-lucht-WP dekt de basislast in het voor- en najaar
• Bestaande verwarming springt bij bij lage buitentemperaturen
• Besparing van 30-60% op verwarmingskosten mogelijk

2. Volledige verwarming van één ruimte

• Woonkamer, homeoffice, veranda/serre
• Snel warmte zonder het hele verwarmingssysteem op te stoken
• Koeling in de zomer

3. Zomerse koeling

• Primair gebruik als airco
• Verwarmingsfunctie als extra pluspunt

4. Optimalisatie eigen PV-verbruik

• Overschot aan zonnestroom gebruiken voor verwarmen/koelen
• Vooral interessant in de zomer (koeling bij PV-piek)

1.5 Normatieve basis

Deze rekenaar is gebaseerd op:

• EN 14825:2022: Bepaling van SCOP (verwarmen) en SEER (koelen)
• VDI 4650: Jaarprestatiecijfer voor warmtepompen (Duitse richtlijn, methodiek vergelijkbaar met NTA 8800-berekeningen)
• EN 14511: Vermogensmeting bij nominale condities

Berekeningsgrondslagen

2.1 SCOP – seizoensrendement in verwarmingsbedrijf

De SCOP (Seasonal Coefficient of Performance) is de belangrijkste kengetal voor het verwarmingsrendement. Hij geeft aan hoeveel warmte gemiddeld over het jaar wordt geleverd per verbruikte kilowattuur elektriciteit.

Formule:

SCOP = Jaarlijkse verwarmingswarmte [kWh] / Jaarlijks stroomverbruik [kWh]

Voorbeeld: SCOP = 4,2 betekent: uit 1 kWh stroom wordt 4,2 kWh warmte geproduceerd.

Typische SCOP-waarden:

2.2 Klimaatgegevens en locatiebepaling

De rekenaar gebruikt twee databronnen voor de berekeningen:

1. EN 14825-klimazones (voor SCOP-berekening):

EN 14825 definieert drie Europese klimazones met verschillende wegingsfactoren voor de SCOP-berekening:

2. PVGIS TMY-gegevens (voor lastprofielen en detailberekeningen):

Voor detailanalyses laadt de rekenaar werkelijke weerdata uit PVGIS (Photovoltaic Geographical Information System) voor uw locatie:

• TMY (Typical Meteorological Year): 8.760 uurswaarden (volledig jaar)
• Uurtemperaturen: Reële meetgegevens van een typisch jaar
• Toepassing voor: Lastprofielen, koeluren, maandelijkse detailresultaten

De rekenaar bepaalt de klimazone en laadt de TMY-gegevens automatisch op basis van uw locatie.

2.3 COP vs. SCOP

COP-aanduidingen:

• A7/W35: Buitentemperatuur 7°C, afgiftetemperatuur 35°C
• A2/W35: Buitentemperatuur 2°C, afgiftetemperatuur 35°C
• A-7/W35: Buitentemperatuur -7°C, afgiftetemperatuur 35°C

2.4 SEER – seizoensrendement in koelbedrijf

De SEER (Seasonal Energy Efficiency Ratio) is het equivalent van de SCOP voor koelbedrijf.

Typische SEER-waarden:

2.5 Bivalent bedrijf

Bij bivalent bedrijf werken twee warmteopwekkers samen. De lucht-lucht-warmtepomp wordt gecombineerd met een bestaande verwarming.

Bivalente modi:

Bivalentiepunt: Het bivalentiepunt is de buitentemperatuur waarbij de bestaande verwarming bijspringt. Typische waarden:

• -2°C tot +2°C: Standaard voor goed geïsoleerde woningen
• +5°C: Bij oudere, slecht geïsoleerde gebouwen
• -5°C tot -10°C: Bij zeer efficiënte lucht-lucht-systemen

2.6 Jaarlijkse verwarmingswarmtevraag

De rekenaar bepaalt de jaarlijkse verwarmingswarmtevraag met een vereenvoudigde methode op basis van de klimazone:

Qh = Warmtelast [kW] × Verwarmingsuren_klimazone × 0,4

Parameters:

• Qh: Jaarlijkse verwarmingswarmtevraag [kWh/a]
• Warmtelast: Ontwerpwarmtelast [kW]
• Verwarmingsuren_klimazone: Volgens EN 14825 (4.910 h voor Average, 3.590 h voor Warmer, 6.446 h voor Colder)
• Factor 0,4: Houdt er rekening mee dat niet alle uren de volledige warmtelast nodig is (deellastbedrijf)

Voorbeeld voor klimazone "Average" (NL/BE):

Warmtelast = 5 kW
Verwarmingsuren = 4.910 h
Qh = 5 × 4.910 × 0,4 = 9.820 kWh/jaar

Stapsgewijze handleiding

De rekenaar leidt u door een wizard in 6 stappen. Hieronder lichten we elke stap toe.

3.1 Stap 1: Systeemtype kiezen

In de eerste stap kiest u tussen single-split en multi-split.

Keuzehulp:

3.2 Stap 2: Locatie invoeren

De locatie bepaalt de klimaatgegevens voor de berekening.

Invoervelden:

• Land: Nederland, België, Duitsland, Frankrijk, Italië
• Postcode: Postcode
• Plaats: Wordt automatisch aangevuld of handmatig ingevoerd

Automatisch bepaalde waarden:

• Norm-buitentemperatuur: Laagste te verwachten temperatuur (bijv. -10°C voor veel locaties in NL/BE)
• Klimazone: Average, Warmer of Colder volgens EN 14825

U kunt de norm-buitentemperatuur handmatig overschrijven als u met andere waarden wilt rekenen.

3.3 Stap 3: Toestellen selecteren

In deze stap kiest u de concrete toestellen uit onze catalogus.

Buitendeel selecteren

Filteropties:

• Fabrikant: Daikin, Mitsubishi, LG, Samsung, enz.
• Verwarmingsvermogen: Bereik in kW (bijv. 2,5-5,0 kW)
• Koelvermogen: Bereik in kW

Belangrijke toestelgegevens:

• Nominaal verwarmingsvermogen: Vermogen bij standaardcondities (A7/W20)
• SCOP: Seizoensrendement volgens fabrikant
• SEER: Seizoensrendement koelen
• Max. aantal binnendelen: Bij multi-split-systemen
• Min. buitentemperatuur: Tot welke buitentemperatuur het toestel kan werken

Binnendelen selecteren

Typen binnendelen:

Bij multi-split: Voeg achtereenvolgens binnendelen toe. Let op de capaciteitsverhouding:

Capaciteitsverhouding = Som binnendelen-vermogen / buitendeel-vermogen

3.4 Stap 4: Ruimtes / warmtelast invoeren

Hier voert u de te conditioneren ruimtes met hun warmtelast in.

Single-split: één ruimte

Invoervelden:

• Ruimtenaam: bijv. "Woonkamer"
• Verdieping: kelder, begane grond, verdieping, zolder
• Oppervlakte: in m²
• Warmtelast: in kW (of schatting gebruiken)
• Setpointtemperatuur: Gewenste ruimtetemperatuur (standaard: 20°C)

Warmtelast schatten: Als u de warmtelast niet kent, kunt u de schatfunctie gebruiken:

• Goed geïsoleerd (ca. vanaf 2010): 40-50 W/m²
• Gemiddeld geïsoleerd (1990-2010): 50-70 W/m²
• Slecht geïsoleerd (voor 1990): 70-100 W/m²

De rekenaar gebruikt standaard 60 W/m² als gemiddelde waarde.

Multi-split: meerdere ruimtes

Bij multi-split voert u meerdere ruimtes in een tabel in:

Import uit warmtelastproject: Als u al een warmtelastberekening hebt, kunt u de ruimtes importeren:

1. Klik op "Ruimtes importeren"
2. Voer de projectcode in
3. Selecteer de te importeren ruimtes

Dimensioneringsaanwijzingen

De rekenaar toont kleurcodes voor de dimensionering:

3.5 Stap 5: Bivalent bedrijf & economie

In deze stap stelt u de bedrijfsmodus en de economische parameters in.

Bivalente modus kiezen

1. Monovalent (alleen lucht-lucht)

• Lucht-lucht-WP is de enige warmteopwekker
• Zinvol bij goed geïsoleerde gebouwen en milde winters
• Geen bestaande verwarming nodig

2. Bivalent alternatief

• Onder het bivalentiepunt schakelt lucht-lucht uit
• Bestaande verwarming neemt volledig over
• Eenvoudige regeling

3. Bivalent parallel

• Beide systemen werken tegelijk onder het bivalentiepunt
• Voor hoge warmtevraag bij lage temperaturen
• Complexere regeling

4. Bivalent deelparallel

• Lucht-lucht levert basislast (bijv. 70%)
• Bestaande verwarming dekt pieken
• Optimale benutting van beide systemen

5. Alleen koeling/overgangsseizoen

• Lucht-lucht alleen voor koeling of voor- en najaar
• Bestaande verwarming is hoofdverwarming

Bestaande verwarming configureren

Bij bivalente modi 2-5 definieert u uw bestaande verwarming:

Typische waarden per verwarmingstype:

Bivalentiepunt instellen

Het bivalentiepunt is de buitentemperatuur waarbij de bestaande verwarming bijspringt.

• Slider: -20°C tot +10°C
• Typisch bereik: -2°C tot +5°C

Vuistregels:

• Goed geïsoleerde woning: -5°C tot 0°C
• Gemiddeld geïsoleerde woning: 0°C tot +3°C
• Slecht geïsoleerde woning: +3°C tot +5°C

Koeling activeren (optioneel)

Als u de koelfunctie wilt gebruiken:

Temperatuurregeling:

• Absolute temperatuur: Vast setpoint (bijv. 24°C)
• Relatief t.o.v. buiten: Maximale verlaging t.o.v. buitentemperatuur (bijv. max. 6K verschil)

Koeldrempel: Buitentemperatuur waarbij koeling start (bijv. 24°C)

Economische parameters

3.6 Stap 6: Berekening starten

Na het invullen van alle gegevens klikt u op "Berekenen". De rekenaar voert dan de volgende berekeningen uit:

1. SCOP-berekening volgens EN 14825
2. Jaarlijkse verwarmingswarmtevraag
3. Stroomverbruik en bedrijfskosten
4. Bivalente verdeling (indien actief)
5. Economische analyse
6. CO2-balans

De resultaten worden in 7 tabs weergegeven.

Resultaten interpreteren

4.1 Tab 1: Overzicht

Het overzicht toont de belangrijkste kengetallen in één oogopslag.

Belangrijkste kengetallen:

Bivalent-samenvatting (bij bivalent bedrijf):

• Staafdiagram: Warmteverdeling lucht-lucht vs. bestaande installatie
• Jaarlijkse energiekosten uitgesplitst
• Besparing t.o.v. uitsluitend bestaande verwarming

Monovalente vergelijking (zonder bivalent):

• Kostenvergelijking met een gasreferentie
• CO2-besparing

4.2 Tab 2: Vergelijking (alleen bij bivalent)

Gedetailleerde vergelijking van beide verwarmingssystemen:

Belangrijke inzichten:

• Welk aandeel neemt de lucht-lucht-WP over?
• Hoe hoog is de kostenbesparing?
• Hoeveel CO2 wordt vermeden?

4.3 Tab 3: Jaarverloop

Maandelijkse uitsplitsing van de resultaten.

Maandgegevens:

• Verwarmingswarmtevraag in kWh
• Aandeel lucht-lucht vs. bestaand
• Gemiddelde buitentemperatuur
• COP-waarden (gemiddeld, min, max)

Grafieken:

• Gestapeld staafdiagram: Warmteverdeling per maand
• Lijndiagram: COP-verloop over het jaar

4.4 Tab 4: Efficiëntie

Gedetailleerde efficiëntieanalyse.

Jaarprestatiecijfers (JAZ):

• JAZ verwarmen: Werkelijk rendement over het stookseizoen
• JAZ koelen: Werkelijk rendement in koelbedrijf (indien actief)
• JAZ totaal: Gewogen gemiddelde

Efficiëntierating: Classificatie volgens EU-energielabel (A+++ tot G)

COP-curve: Grafiek van de COP bij verschillende buitentemperaturen:

• Bij -10°C: COP ca. 2,5
• Bij 0°C: COP ca. 3,5
• Bij +10°C: COP ca. 5,0
• Bij +20°C: COP ca. 6,0

Maandelijkse JAZ: Tabel met COP-/JAZ-waarden per maand incl. min/max.

4.5 Tab 5: Economie

Financiële analyse van de investering.

Investeringskosten:

Bedrijfskosten:

• Jaarlijkse stroomkosten
• Jaarlijkse onderhoudskosten
• Brandstofkosten (bij bivalent bedrijf)

Kengetallen:

Cashflow-tabel: Jaar-op-jaar weergave met:

• Investering
• Bedrijfskosten
• Besparing
• Cumulatieve cashflow
• Rendement in procent

4.6 Tab 6: Milieu

CO2-balans en milieu-impact.

CO2-emissies:

• Jaarlijkse emissies (kg/jaar)
• Besparing t.o.v. referentie (kg/jaar)
• Procentuele besparing
• Besparing over levensduur (ton)

Stroommix-scenario’s: Vergelijking van verschillende stroombronnen:

1. Huidige mix: Gemiddelde EU/NL/BE (ca. 250-400 g/kWh, instelbaar)
2. Groene stroom: 100% hernieuwbaar (ca. 0-50 g/kWh)
3. Fossiele mix: Referentie (tot 900 g/kWh)

Primaire energie:

• Verbruik in kWh/jaar
• Besparing t.o.v. referentie

Beeldende equivalenten:

• Aantal geplante bomen
• Vermeden autokilometers
• Vermeden vliegkilometers

4.7 Tab 7: Ruimtes (alleen multi-split)

Ruimtegewijze resultaatweergave.

Tabel per ruimte:

Statusindicaties:

• Groen (OK): Toestel past bij warmtelast
• Geel (Waarschuwing): Nipt gedimensioneerd
• Rood (Fout): Duidelijk onderbemeten

Rendement en milieu-impact

5.1 Terugverdientijd begrijpen

De terugverdientijd geeft aan na hoeveel jaar de investering door besparingen is terugverdiend.

Berekening:

Terugverdientijd = Investeringskosten / Jaarlijkse besparing

Rekenvoorbeeld:

• Investering: 5.000 EUR
• Besparing: 300 EUR/jaar
• Terugverdientijd: 5.000 / 300 = 16,7 jaar

5.2 Factoren die de economie beïnvloeden

Positieve factoren:

• Hoge gasprijzen
• Relatief lage stroomprijs (bijv. door eigen PV)
• Hoog bivalent aandeel (veel bedrijfsuren lucht-lucht)
• Hoge SCOP van het toestel
• Koeling als extra comfortfunctie

Negatieve factoren:

• Lage gasprijzen
• Hoge stroomprijs (> 0,35 EUR/kWh)
• Beperkt gebruik (slechts enkele ruimtes)
• Zeer koude winters (laag bivalent aandeel)

5.3 CO2-besparingspotentieel

De CO2-balans hangt af van de stroommix:

Vergelijking met gas:

• Gas: ca. 200 g CO2 per kWh warmte
• Lucht-lucht met SCOP 4,0 en mix 300 g/kWh: 300 / 4,0 = 75 g CO2 per kWh warmte
  → Besparing: ruim 60%
• Met groene stroom (50 g/kWh): 50 / 4,0 = 12,5 g CO2 per kWh warmte
  → Besparing: > 90%

Tips en best practices

6.1 Dimensionering

Niet overdimensioneren:

• Een te groot toestel schakelt vaak aan/uit (pendelen)
• Vermindert levensduur en rendement
• Beter: passend of licht kleiner dimensioneren en bivalent werken

Vuistregel voor verwarmingsvermogen:

• Goed geïsoleerd: 30-50 W/m²
• Gemiddeld geïsoleerd: 50-70 W/m²
• Slecht geïsoleerd: 70-100 W/m²

Voor 30 m² woonkamer, gemiddeld geïsoleerd: 30 m² × 60 W/m² = 1.800 W = 1,8 kW warmtelast

6.2 Bivalent optimaal benutten

Keuze bivalentiepunt:

• Te hoog (+5°C): Lucht-lucht draait weinig, beperkte besparing
• Te laag (-10°C): Lucht-lucht draait ook bij slechte COP
• Optimaal: Overschakelen bij COP 2,5-3,0 (ca. -2°C tot +2°C)

PV-prioriteit activeren: Als u een PV-installatie hebt, activeer dan PV-prioriteit. De lucht-lucht-WP gebruikt dan bij voorkeur zonnestroom.

6.3 Geluid

Plaatsing buitendeel:

• Minstens ca. 3 m van de slaapkamer van de buren
• Niet direct onder eigen slaapkamerraam
• Let op geluidsreflecties tegen muren en binnenhoeken

Dagbedrijf-optie: Op kritische locaties kunt u nachtbedrijf beperken (bijv. alleen 6-22 uur).

Typische geluidsniveaus:

6.4 Onderhoud

Jaarlijks onderhoud aanbevolen:

• Filters reinigen (zelf, elke 2-4 weken)
• Condensafvoer controleren
• Koelmiddeldruk controleren (vakman)
• Buitendeel vrijhouden van bladeren/sneeuw

Kosten: ca. 100-150 EUR/jaar voor onderhoud door een installateur

6.5 PV-integratie

Ideale combinatie:

• Zomer: Koelen met PV-overschot
• Winter: Verwarmen overdag met zonnestroom
• Eigenverbruik van PV stijgt aanzienlijk

Lastprofiel-export: De rekenaar kan een uurlastprofiel exporteren. Dit kunt u in de solar­rekenaar gebruiken voor de dimensionering van uw PV-systeem.

Veelgestelde vragen (FAQ)

Kan een split-airco mijn hele huis verwarmen?

Ja, onder bepaalde voorwaarden:

• Goed geïsoleerde woning (nieuwbouw of grondig gerenoveerd)
• Open plattegrond (goede warmteverdeling)
• Regio met milde winters
• Multi-split voor meerdere ruimtes

Beperkingen:

• Geen sanitair warm water
• Bij zeer lage buitentemperaturen daalt de COP
• Elke afzonderlijke ruimte heeft in principe een binnendeel nodig

Wat is het verschil tussen SCOP en COP?

De SCOP is doorgaans belangrijker, omdat deze rekening houdt met de variërende buitentemperaturen over het hele stookseizoen.

Hoe kies ik het juiste bivalentiepunt?

Vuistregels:

1. Overschakelen bij COP ≈ 2,5: Onder COP 2,5 is de bestaande verwarming vaak goedkoper.
2. Economische vergelijking: Bij stroomprijs 0,32 EUR en gas 0,10 EUR → gas is goedkoper bij COP < 3,2.
3. Comfortaspect: Bij strenge vorst is een gas- of olie-installatie vaak robuuster.

Formule voor economisch bivalentiepunt:

COP_grens = Stroomprijs / Gasprijs
COP_grens = 0,32 / 0,10 = 3,2

Bij de buitentemperatuur waarbij COP = 3,2 ligt, is omschakelen economisch zinvol (typisch rond +2°C).

Is multi-split beter dan meerdere single-splits?

Aanbeveling:

• 1-2 ruimtes: single-split
• 3+ ruimtes en hoge esthetische eisen: multi-split
• Kritische toepassingen (bijv. kantoor, praktijk): meerdere single-splits voor redundantie

Hoe luid is een split-airco?

Typische waarden:

Ter vergelijking:

• Fluisteren: ca. 30 dB(A)
• Koelkast: 35-40 dB(A)
• Normaal gesprek: ca. 60 dB(A)

Kan ik mijn gasverwarming volledig vervangen?

Volledige vervanging is mogelijk bij:

• Gebouwen met lage warmtevraag (< 50 kWh/m²·jaar)
• Multi-split voor alle verblijfsruimtes
• Sanitair warm water via aparte doorstromer of warmtepompboiler

Bivalent bedrijf is vaak verstandiger bij:

• Oudere gebouwen met hoge warmtevraag
• Alleen gedeeltelijke conditionering gepland
• Warmwaterproductie via bestaande installatie

Achtergrondinformatie

8.1 Werking van een lucht-lucht-warmtepomp

Verwarmingsprincipe (vereenvoudigd):

1. Het buitendeel onttrekt warmte aan de buitenlucht (ook bij vorst).
2. Het koelmiddel verdampt en neemt warmte op.
3. De compressor comprimeert het gas (temperatuur stijgt).
4. Het binnendeel geeft warmte af aan de binnenlucht.
5. Het koelmiddel condenseert en de kringloop begint opnieuw.

Koelprincipe: Het proces wordt omgekeerd: het binnendeel onttrekt warmte aan de ruimte, het buitendeel geeft deze af.

8.2 Typische COP-waarden bij verschillende temperaturen

8.3 Binnendeeltypes in detail

Wandmodel (meest gebruikt):

• Montage: Aan de wand, typisch op ca. 2,2 m hoogte
• Luchtuitblaas: Naar beneden en zijdelings
• Voordelen: Eenvoudige installatie, gunstige prijs
• Nadelen: Zichtbaar, mogelijk tochtgevoel

Vloermodel (console):

• Montage: Op de vloer, onder raam
• Luchtuitblaas: Naar boven
• Voordelen: Warme lucht stijgt natuurlijk op, ideaal onder ramen
• Nadelen: Neemt vloeroppervlak in

Cassette:

• Montage: In verlaagd plafond
• Luchtuitblaas: 360° naar beneden
• Voordelen: Onopvallend, gelijkmatige verdeling
• Nadelen: Plafondhoogte en verlaagd plafond vereist, duurder

Kanaalunit:

• Montage: In verlaagd plafond of zolder
• Luchtuitblaas: Via kanalen naar roosters
• Voordelen: Volledig onzichtbaar
• Nadelen: Ingrijpende installatie, drukverliezen in kanalen

8.4 Koelmiddelen en milieu

Huidige koelmiddelen:

GWP (Global Warming Potential): Het GWP geeft aan in welke mate een koelmiddel bijdraagt aan het broeikaseffect (CO2 = 1).

8.5 Normen en regelgeving

• EN 14825:2022: Bepaling SCOP/SEER voor airco’s en warmtepompen
• EN 14511:2022: Vermogensmeting bij nominale condities
• VDI 4650: Jaarprestatiecijfer warmtepompen (Duitse richtlijn)
• EU F-gassenverordening (EU) 517/2014: Regels rond koelmiddelen
• Nederland:
  • NEN-EN 12831-1: Warmtelastberekening ruimteverwarming
  • NEN-EN ISO 6946: U-waarde berekening bouwdelen
  • NTA 8800: Bepaling energieprestatie gebouwen (EPG/EPBD)
• Vlaanderen (België):
  • EPB-regelgeving (VEKA/Fluvius) met implementatie van EN 12831 en EN ISO 6946 in de EPB-software
  • Energieprestatiecertificaat (EPC) verplicht bij verkoop/verhuur

9. Verdere links

• Lucht-lucht-warmtepomprekenaar
• Warmtelastrekenaar
• Solarrekenaar
• BWP-klimakaart

Laatste update: januari 2026